BẢN ÁN 09/2017/DS-PT — Chuyển đổi đất nông nghiệp theo chủ trương dồn điền đổi thửa — Áp dụng tương tự Án lệ 04/2016/AL

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH HÀ NAM

BẢN ÁN 09/2017/DS-PT NGÀY 28/09/2017 VỀ TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG CHUYỂN ĐỔI QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH HÀ NAM BẢN ÁN 09/2017/DS-PT NGÀY 28/09/2017 VỀ TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG CHUYỂN ĐỔI QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP Tòa án nhân dân tỉnh Hà Nam | 28/09/2017 Năm 2004, thực hiện chủ trương dồn điền đổi thửa, hộ bà NTA và hộ ông Cao Văn D ký "Biên bản chuyển đổi ruộng đất nông nghiệp" ngày 18/11/2004: bà NTA đổi thửa số 30 (714m² tại cánh Cửa Đình) cho hộ ông D, nhận lại thửa số 25 (710m²) tại cánh Đồng Đăm. UBND xã đồng ý và cho phép thực hiện mô hình đa canh.

Từ 2005, hộ ông D đầu tư ao cá, chuồng trại, cây lâu năm trên toàn khu đa canh 13.949m² (bao gồm phần đất đã đổi). Năm 2013, thời hạn GCN gốc hết hạn, bà NTA khởi kiện đòi lại đất.

[1] Thành viên hộ đã đồng ý: Tất cả thành viên hộ bà NTA canh tác nhiều năm không có ý kiến → đủ căn cứ xác định đã đồng ý chuyển đổi.

[2] Đã thực hiện, không thể tách rời: "Phần diện tích ruộng của hộ bà NTA có một phần là ao cá, một phần là bờ bao của ao... nếu tách trả ruộng cho bà NTA thì dẫn đến vỡ toàn bộ mô hình đa canh của ông D, ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế và mô hình phát triển theo chủ trương chung của tỉnh."

[3] Chính quyền địa phương ủng hộ: Xác nhận mô hình đa canh "đang phát triển hiệu quả và là mô hình tiêu biểu của xã, của huyện", đề nghị Tòa công nhận chuyển đổi.

[4] Áp dụng tương tự Án lệ 04/2016/AL: Ghi nhận rõ trong căn cứ quyết định: "Áp dụng tương tự án lệ số 04/2016/AL của Tòa án nhân dân tối cao."

[5] Bác yêu cầu bồi thường: Bà NTA tự ý bỏ ruộng, không bị ép buộc → không có cơ sở bồi thường.

Căn cứ khoản 1 Điều 308 BLTTDS; Điều 121–124, 693–696 BLDS 2005; Điều 71, 106, 113 Luật Đất đai 2003; Điều 126, 131, 179, khoản 3 Điều 210 Luật Đất đai 2013; Án lệ 04/2016/AL:

Q1: Án lệ 04/2016/AL quy định về vấn đề gì? A: Án lệ 04/2016/AL (HĐTP TAND Tối cao thông qua 06/4/2016) quy định: khi hợp đồng chuyển nhượng/chuyển đổi QSDĐ vi phạm về hình thức (thiếu công chứng) nhưng các bên đã thực hiện nghĩa vụ (giao nhận đất, sử dụng ổn định, đầu tư), Tòa án không tuyên vô hiệu mà công nhận hiệu lực thực tế để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên.

Q2: Hợp đồng chuyển đổi đất nông nghiệp được lập bởi đại diện hộ mà không có chữ ký tất cả thành viên — có hiệu lực không? A: Có, nếu: (1) Đại diện hộ có quyền thay mặt; (2) Các thành viên biết và không phản đối; (3) Hợp đồng đã được thực hiện nhiều năm mà không ai khiếu nại. Thực tế sử dụng đất lâu dài không có phản đối = đồng thuận ngầm của các thành viên hộ.

Q3: Thời hạn GCN đất nông nghiệp hết — có đòi lại đất không? A: Không phải cơ sở đòi lại đất đã chuyển đổi hợp pháp. Theo Luật Đất đai 2013, hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp được gia hạn thêm 50 năm (khoản 3 Điều 210). Việc hết hạn GCN không tự động chấm dứt quyền sử dụng đất đã được chuyển đổi.

Q4: Tòa "áp dụng tương tự án lệ" nghĩa là gì? A: Áp dụng tương tự (analogy) nghĩa là tình huống của vụ án tuy không hoàn toàn trùng với án lệ nhưng có cùng bản chất pháp lý → áp dụng nguyên tắc của án lệ để giải quyết. Điều 8 Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP quy định Tòa án phải viện dẫn án lệ trong bản án khi áp dụng.