10 quyền của bị can khi bị bắt, tạm giữ, tạm giam theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015: quyền im lặng, quyền có luật sư ngay từ đầu, quyền khiếu nại.
📝 Ghi chép của Luật sư Lê Ngọc Nam — Thẻ LS 14955/LS, Đoàn LS TP.HCM. Vụ hình sự luôn là loại vụ mà thời gian là vàng — 24 giờ đầu sau khi bị triệu tập/bắt giữ có thể quyết định kết quả cả vụ án. Trong hành nghề, tôi đã bào chữa cho nhiều bị can/bị cáo tại TAND các cấp TP.HCM — và điều tôi luôn nhắc nhở khách: đừng khai gì khi chưa có luật sư bên cạnh. Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 cho bạn nhiều quyền hơn bạn nghĩ, nhưng phải biết dùng. Nội dung dưới đây là kiến thức cốt lõi bạn cần biết ngay hôm nay.
Bạn Có Quyền Gì Khi Bị Bắt?
Nhiều người bị bắt hoàn toàn không biết mình có quyền gì — và chính sự không biết đó đã gây bất lợi lớn cho họ. BLTTHS 2015 quy định rõ ràng quyền của người bị bắt, bị tạm giữ và bị can. Dưới đây là 10 quyền quan trọng nhất bạn cần biết.
10 Quyền Quan Trọng Nhất Của Bị Can
1. Quyền biết lý do bị bắt
Cơ quan điều tra phải đọc lệnh bắt và giải thích lý do cho người bị bắt biết ngay tại thời điểm bắt (Điều 113 BLTTHS). Nếu không có lệnh bắt hợp lệ từ Tòa hoặc VKS (trừ trường hợp bắt quả tang, khẩn cấp), đây có thể là bắt người trái pháp luật.
2. Quyền giữ im lặng
Theo Điều 58.2d BLTTHS, bị can có quyền trình bày lời khai hoặc từ chối khai báo — đây là quyền hiến định. Không ai bị buộc phải khai báo chống lại chính mình. Không khai báo không phải là bằng chứng có tội.
3. Quyền gặp người bào chữa (luật sư)
Ngay từ khi bị tạm giữ, bị can có quyền nhờ luật sư (Điều 74). Cơ quan điều tra phải bố trí gặp gỡ trong 24 giờ sau yêu cầu. Hãy yêu cầu gặp luật sư ngay lập tức và gọi cho gia đình để họ thuê luật sư.
4. Quyền thông báo người thân
Trong vòng 12 giờ sau khi tạm giữ, cơ quan điều tra phải thông báo cho gia đình người bị bắt (Điều 117.5). Yêu cầu cơ quan điều tra thực hiện quyền này nếu họ chưa làm.
5. Quyền không bị tra tấn, ép cung
Nghiêm cấm mọi hình thức tra tấn, ép cung, mớm cung, bức cung (Điều 10 BLTTHS, Điều 20 Hiến pháp 2013). Lời khai do ép buộc không có giá trị pháp lý. Nếu bị ép cung, hãy khai báo với luật sư và ghi nhận trong biên bản làm việc.
6. Quyền đọc và ký biên bản
Bị can có quyền đọc kỹ biên bản hỏi cung trước khi ký. Được ghi thêm ý kiến vào biên bản nếu nội dung không đúng. Không bao giờ ký vào biên bản mà không đọc kỹ.
7. Quyền đề nghị thay đổi điều tra viên
Nếu có căn cứ tin rằng điều tra viên không khách quan (có thù hằn cá nhân, quan hệ gia đình với bị hại...), bị can có quyền đề nghị thay người tiến hành tố tụng (Điều 49 BLTTHS).
8. Quyền được thông báo về việc gia hạn tạm giam
Thời gian tạm giam có hạn và phải được gia hạn bởi VKS. Bị can phải được thông báo về lý do và thời hạn gia hạn. Tạm giam quá hạn mà không có lệnh gia hạn hợp lệ là vi phạm pháp luật.
9. Quyền khiếu nại, tố cáo
Bị can có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng lên VKS hoặc Tòa án (Điều 469 BLTTHS). Có thể tố cáo cán bộ điều tra vi phạm pháp luật lên Cơ quan điều tra cấp trên hoặc VKS.
10. Quyền được bồi thường nếu bị oan
Nếu bị xác định oan sai, có quyền yêu cầu Nhà nước bồi thường toàn bộ thiệt hại theo Luật TNBTNN 2017: lương, thu nhập bị mất; tổn thất tinh thần; thiệt hại tài sản; phục hồi danh dự.
Điều Không Nên Làm Khi Bị Bắt
- Không chống đối cơ quan điều tra — kể cả khi bắt bạn sai thủ tục; ghi nhận vi phạm để đấu tranh về sau qua luật sư
- Không ký biên bản khi chưa đọc kỹ hoặc khi nội dung không đúng sự thật
- Không khai báo khi chưa có luật sư trong các vụ nghiêm trọng
- Không nhờ người quen "chạy án" — đây là hành vi môi giới hối lộ, bản thân bạn có thể bị truy cứu thêm
Người thân bị bắt? Gọi ngay cho Ls. Lê Ngọc Nam — CCHN 16933. Hỗ trợ khẩn cấp 24/7: 0899 754 888.
👨⚖️ VỀ TÁC GIẢ — LUẬT SƯ LÊ NGỌC NAM
Thạc sĩ Luật · Thẻ LS 14955/LS · CCHN Luật sư 16933/TP/LS-CCHN · CCHN Quản tài viên2040/TP/QTV-CCHN · Đoàn Luật sư TP.HCM. Giám đốc Công ty Luật TNHH Phú Nhuận (GPHĐ 41.02.4581/TP/ĐKHĐ — Sở Tư pháp TP.HCM). Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp: MIC (2024). Cùng đội ngũ có Ls Nguyễn Ngọc Tường Vi (Cử nhân Luật ĐH Luật TP.HCM, tư vấn Việt/Anh/Trung).
Tư vấn sơ bộ MIỄN PHÍ qua điện thoại 📞 0899 754 888 · ✉ luatphunhuan@gmail.com · Bảng phí minh bạch & 4 cam kết · Đặt lịch tư vấn 1-1
Phân biệt Bị bắt vs Tạm giữ vs Tạm giam — 3 khái niệm dễ nhầm
| Tiêu chí | Bị bắt | Tạm giữ | Tạm giam |
|---|---|---|---|
| Thời gian tối đa | Ngắn (đưa về đồn) | 3 ngày (gia hạn tối đa 9 ngày) | 2 tháng (gia hạn theo khung tội) |
| Ai ra quyết định | Điều tra viên (khẩn cấp) hoặc Tòa/VKS | Trưởng Công an cấp huyện trở lên | Viện Kiểm sát |
| Cần lệnh trước không | Không (trường hợp khẩn cấp) | Có lệnh bắt (đã có quyết định) | Có lệnh bắt tạm giam của VKS |
| Nơi giam giữ | Đồn Công an | Nhà tạm giữ | Trại tạm giam |
| Quyền có luật sư | Có ngay — Điều 74 BLTTHS | Có | Có |
2 tình huống áp dụng quyền im lặng — kết quả trái ngược
Ghi chép của Luật sư Lê Ngọc Nam. Tên nhân vật đã được thay đổi.
Tình huống 1 — Sử dụng đúng quyền im lặng, tránh án tù
Anh Q. bị bắt vì nghi ngờ mua bán trái phép chất ma túy. Ngay từ buổi hỏi cung đầu, tôi hướng dẫn anh Q. sử dụng quyền im lặng (Điều 60 BLTTHS) — không trả lời câu hỏi nào chưa có luật sư có mặt. Sau khi tôi đến, cùng anh Q. xem xét từng câu hỏi trước khi trả lời. Kết quả: trong 4 tháng điều tra, không có lời khai nào bị dùng chống lại anh Q. Vụ được đình chỉ do không đủ bằng chứng — vì Điều tra viên chỉ có nghi vấn ban đầu, không có chứng cứ vật chất.
Tình huống 2 — Ký nhận sai vào biên bản, hối tiếc muộn màng
Anh K. bị bắt trong vụ ẩu đả — thực tế chỉ can ngăn nhưng công an ghi nhầm là bị can chính. Vì áp lực và không có luật sư, anh K. ký nhận vào biên bản không đọc kỹ. Khi tôi vào 2 tuần sau, biên bản đó đã trở thành chứng cứ chính thức — chỉ có thể "phản cung" nhưng khó thuyết phục HĐXX. Kết quả: anh K. bị tuyên án treo 12 tháng — dù thực tế không phạm tội. Bài học: không bao giờ ký biên bản khi chưa đọc kỹ, chưa có luật sư.
5 câu hỏi bạn cần biết trước khi bị bắt (phòng trước còn hơn)
Câu 1: Bị bắt "khẩn cấp" khác với "có lệnh" thế nào?
Bắt khẩn cấp (Điều 110 BLTTHS) không cần lệnh trước — dùng khi đang phạm tội, ngay sau khi phạm tội, hoặc có căn cứ rõ sẽ bỏ trốn. Bắt có lệnh (Điều 113) phải có lệnh của người có thẩm quyền. Bạn có quyền xem lệnh trước khi ký biên bản bắt.
Câu 2: Có được gọi điện cho gia đình khi bị bắt không?
Có quyền yêu cầu thông báo cho gia đình (Điều 116 BLTTHS). Đây là quyền, không phải "ơn". Không được từ chối.
Câu 3: Nếu tôi bị lăng mạ, ép cung, có thể khiếu nại không?
Có. Khiếu nại lên Trưởng Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát cùng cấp, hoặc Tòa. Trường hợp nghiêm trọng có thể tố cáo tội Ép cung (Điều 374 BLHS) hoặc Dùng nhục hình (Điều 373 BLHS).
Câu 4: Bị tạm giam quá thời hạn thì sao?
Có quyền yêu cầu trả tự do. Thời hạn tạm giam trong hình sự tối đa 4 tháng (khoản 1 Đ173 BLTTHS) với tội ít nghiêm trọng, cao hơn với các khung khác nhưng có giới hạn cụ thể.
Câu 5: Có được xem hồ sơ vụ án không?
Có, sau khi kết thúc điều tra (Điều 82 BLTTHS). Trong giai đoạn điều tra, bị can có quyền xem tài liệu liên quan đến buộc tội mình. Luật sư có quyền rộng hơn — được xem toàn bộ hồ sơ.
Xem thêm: Thủ tục thuê luật sư bào chữa A-Z · Chi phí luật sư hình sự TP.HCM 2026 · Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Luật sư Lê Ngọc Nam✓ Xác thực
Luật sư điều hành — Thạc sĩ Luật
- CCHN Luật sư:16933/TP/LS-CCHN — Bộ Tư pháp Việt Nam (11/07/2019)
- Thẻ Luật sư:14955/LS — Liên đoàn Luật sư Việt Nam (12/11/2019)
- CCHN Quản tài viên:2040/TP/QTV-CCHN — Bộ Tư pháp (26/10/2023)
- Đoàn: Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh
- Chuyên môn: Hôn nhân gia đình · Đất đai · Doanh nghiệp · Hình sự · M&A · Phá sản doanh nghiệp
- Kinh nghiệm: 7+ năm hành nghề LS · Gần 10 năm pháp lý (bao gồm pháp chế Tập đoàn, M&A, hòa giải tranh tụng vụ giá trị lớn)
Nội dung bài viết được biên soạn và kiểm duyệt bởi Luật sư Lê Ngọc Nam — dựa trên quy định pháp luật hiện hành và các bản án đã có hiệu lực. Bài viết chỉ có giá trị tham khảo; các trường hợp cụ thể vui lòng liên hệ tư vấn trực tiếp để nhận đánh giá pháp lý chính xác.
